ڤڠنلن
توليسن جاوي، اتاو ابجد عرب-ملايو، بوكنله سقدر سيستم ايجاءن. اي اداله لامبڠ ڤرادبن، نادي اينتليكتوال دان چرمينن جاتي ديري بڠسا ملايو يڠ تله برلڠسوڠ سجق برابد لاماڽ. نامون، دالم إيرا ݢلوباليساسي دان ديݢيتل اين، تيمبول ڤرسوءالن يڠ سريڠكالي ممبڠكيتكن ديبت: ماسيه ريلۏنکه توليسن جاوي؟ اتاو اي هاڽ تيڠݢل 'انق تيري' دالم رومه تڠݢ بهاس كبڠساءن؟ ارتيكل اين مڠهورايكنڽ دڠن مندالم، برداسركن ڤربنديڠن ڤلباݢاي سومبر دان كاجين، اونتوق مڠمباليكن سمولا جاوي کڤڠكوان سباݢاي 'انق جاتي' يڠ دسݢاني.
1. اصل-اصول دان ايۏولوسي اول
تيوري اصل-اصول: درڤد ڤرسيا کعالم ملايو
ترداڤت دوا تيوري اوتام مڠناءي اصل-اصول توليسن جاوي. تيوري ڤوڤولر مڽاتاكن بهاوا جاوي بركمبڠ سچارا لڠسوڠ درڤد توليسن عرب ملالوءي ڤروسيس اينتركسي داݢڠ دان دعوة. نامون، تيوري لاءين يڠ دكموككن اوليه سرجان سڤرتي R.O.. وينستيدت ڤولا ممڤرچاياءي بهاوا جاوي سبنرڽ لبيه دڤڠاروهي اوليه سكريڤ Perso-Arab يڠ دباوا اوليه ڤارا ڤندعوه دان ڤداݢڠ دري ڤرسي. ڤندڠن اين توروت دسوكوڠ اوليه فكتا يڠ مڽاتاكن بهاوا ڤركمبڠن اول جاوي تيدق ترلڤس درڤد ڤڠاروه ڤرسي يڠ سيݢنيفيكن، خصوسڽ دعالم ملايو. برمولا درڤد حروف اوردو (يڠ براصل دري ڤاكيستان دان دتوليكن دالم سكريڤ ‘‘Nasta’liq’ ڤرسي)، اساس توليسن جاوي دأسيا مولا تربنتوق. ڤرسڤيكتيف اين ممڤرليهتكن بهاوا جاوي اداله سبواه اينتيتي يڠ تربنتوق درڤد كسڤادوان رڠكاين أنتارا اكسارا عرب، تراديسي بهاس ملايو، دان سماڠت اݢام إسلام.
باتو برسورت ترڠݢانو: سقسي بيسو تمدون
جک اد ساتو بوقتي اركيولوݢي يڠ تيدق بوليه دڤرتيكايكن تنتڠ كوجودن جاوي، اي اداله باتو برسورت ترڠݢانو برتاريخ 702 هجرة برساماءن 1303 مسيحي، باتو يڠ دتموءيڽ دسوڠاي تريست، ترڠݢانو اين مروڤاكن بوقتي تراول ڤڠݢوناءن توليسن جاوي دتانه ملايو. كأونيكنڽ ترلتق ڤد ݢابوڠن بهاس ملايو کلاسيک دڠن كوسا كات سنسكريت دان عرب، مننداكن فاسا ترنسيسي مشاركت درڤد ڤڠاروه هيندو-بودا كڤد إسلام. ڤڠإعترافن ترتيڠݢي ترهادڤ ارتيفک اين داتڠ درڤد يونيسكو يڠ مڠيشتيهاركنڽ سباݢاي واريثن دنيا ڤد تاهون 2009.
2-كݢميلڠن دان ڤرانن دالم ڤرادبن ملايو
ڤد زمان كسلطانن ملايو سڤرتي سمودرا ڤاساي، ملاک، جوهر، اچيه دان ڤطاني ڤد عبد ke-15،، توليسن جاوي منچاڤاي ڤونچق كݢميلڠنڽ. اي دݢوناكن بوكن سهاج اونتوق سورت-مڽورت دراج تتاڤي جوݢ سباݢاي بهاس ليڠڬوا فرنچ ڤارا ساوداݢر دڤلابوهن ملاک، سرتا منجادي ميديوم اوتام ڤنوليسن ڤويسي دان كاريا سسترا. ڤرانن جاوي سباݢاي اينسترومن علمو ڤڠتاهوان امتله لواس، مرڠكومي ڤراوبتن تراديسيونل، استرونومي، ماتماتيک، فلسفه دان اݢام إسلام. ڤد اول عبد ك-20، توليسن جاوي منجادي نادي كبڠكيتن ناسيوناليسمى، دڠن كوجودن اخبار٢ سڤرتي اوتوسن ملايو (1939) دان اوتوسن زمان (1938) يڠ دچيتق دالم توليسن جاوي.
جاڠكاوان سرنتاو: لبيه دري سقدر مليسيا
والاوڤون سريڠ دأڠݢڤ حق ميليق مطلق مليسيا، ڤرسڤيكتيف ݢلوبل منونجوقكن بهاوا توليسن جاوي جوݢ ڤرنه منجادي توليسن راسمي باݢي نݢري٢ ملايو تيدق برسكوتو دباوه كولونيال بريتيش. ماله، بروني مروڤاكن ساتو٢ڽ نݢارا اسيان يڠ ماسيه مڠكلكن جاوي سباݢاي توليسن راسمي برسام رومي سهيڠݢ هاري اين. ڤڠݢوناءن جاوي توروت دكسن سچارا سيݢنيفيكن دسلاتن تايلند (ڤطاني)، سلاتن فيليڤينا، سيڠاڤورا، كمبوجا دان ايندونيسيا (خصوسڽ دڤسيسير سومترا، كليمنتن دان سولويسي).
3. ڤڽراݢمن دان ڤرانن دي. بي. ڤي.
سبلوم ابد ک-20، تياد سيستم ايجاءن جاوي يڠ ڤياواي. اوسها ڤمباكوان ڤرتام برمولا ڤد تاهون 1937 اوليه تيه ملي لاڠواڬي اند جوهر رويل ليتراري بووق ڤاچت ، دإيكوتي اوليه ريفورماسي بسر اوليه زعبا ڤد تاهون 1949 (تربيتن دفتر ايجاءن ملايو جاوي -رومي). سيستم تركيني يڠ دݢوناكن اياله ڤدومن ايجاءن جاوي يڠ دسمڤروتكن (1986)، يڠ دحاصيلكن ملالوءي كونۏينشن توليسن جاوي ڤريڠكت كبڠساءن (1984). روجوعكن اوتام هاري اين سڤرتي دفتر كات بهاس ملايو: رومي - سبوتن - جاوي (دي. كي. بي. عيم. (DKBM)) دان قاموس ديوان ڤردان منجادي ستندرد دمليسيا، سيڠاڤورا دان بروني.
4-إيرا ديݢيتل دان ڤمرتبتن جاوي
دالم إيرا ديݢيتل، ڤڠݢوناءن جاوي تيدق لاݢي ترحد ڤد كاليݢرافي ددينديڠ مسجد اتاو مانوسكريڤ لاما. ڤرايسين سڤرتي Myjawi.net بسرتا 21 بنتوق توليسن جاوي تله ممڤرمودهكن ڤروسيس ڤنوليسن دان ترنسليتراسي جاوي. ڤلتفوم سڤرتي Myjawi.net منجادي چونتوه اڤليكاسي مودن يڠ ممبوليهكن سسياڤا سهاج منوكر رومي کجاوي دڠن تڤت. كبڠكيتن ميديا سوسيال توروت منجادي ميديوم بهارو؛ چونتوهڽ، راج ڤرمايسوري اݢوڠ، تونكو عزيزة امينه ميمونه ڤرنه منچيڤتا تريند دڠن منوليس ڇياڤن دتويتر مڠݢوناكن توليسن جاوي. لبيه مناريق، ڤرماءينن ۏيديو انتارابڠسا ماينكرافت توروت دترجمه كدالم بهاس ملايو برتوليسن جاوي.
5. چابرن دان هارڤن ماس دڤن
والاوڤون ڤنوه ڤوتينسي، جاوي ماسيه بردڤن دڠن انچمن كڤوڤوسن عاقبة دومينن رومي داينستيتوسي ڤنديديقن، ككورڠن باهن باچاءن مودن يڠ مناريق دان ڤرسيڤسي ݢينراسي مودا بهاوا جاوي اداله اوسڠ. نامون، ڤوتوس اس بوكنله ڤيليهن. أنتارا لڠكه كوڠكريت يڠ دسارنكن اوليه دولچيس يڠ مها موليا سلطان ڤهڠ اياله:
- ديݢيتليساسي: ممباڠونكن لبيه باڽق اڤليكاسي اينتركتيف دان كاندوڠن ميديا سوسيال.
- ڤياواين: مڽراݢمكن توليسن جاوي دڤاڤن تندا ڤريميس ڤرنياݢاءن دان تمڤت تومڤوان ڤلنچوڠ.
- ڤنديديقن: ممڤركاساكن لاتيهن دان كورسوس اينتينسيف اونتوق ملاهيركن لبيه راماي ڤاكر جاوي (منشي جاوي).
- كسدرن: مڠاداكن لبيه باڽق كونۏينشن دان بوال بيچارا علميه
ڤنوتوڤ
برداسركن اناليسيس ڤربنديڠن دري ڤلباݢاي سومبر اکاديميک دان ڤرسڤيكتيف ݢلوبل، جلس بهاوا توليسن جاوي بوكنله ريليق يڠ ماتي. اي اداله اسيت ستراتيݢيک يڠ مڠهوبوڠكن ماس لالو يڠ ݢميلڠ دڠن ماس دڤن يڠ ديݢيتل. جاوي اداله جمبتن أنتارا تراديسي دان تيكنولوݢي، أنتارا واريثن دان اينوۏاسي. اڤابيلا دنيا مولا مڠإعتراف كأونيكن جاوي، سوده تيبا ماسڽ اونتوق كيت مڠهاڤوسكن كراݢوان دان برݢرق سإيريڠ دالم ممرتبتكن واريثن اين. والسلام.